Smoczek – przyjaciel czy wróg?

» Napisano   paź 9, 2014

Smoczek – przyjaciel czy wróg?

Zalety stosowania smoczka:

  • zaspokaja potrzebę ssania,
  • wycisza i uspokaja dziecko,
  • chroni przed zespołem nagłej śmierci niemowląt (SIDS),
  • jest jednym ze sposobów na kolkę i poprawę trawienia,
  • pomaga w odzwyczajeniu się od nocnego karmienia.

Wady stosowania smoczka:

  • powoduje wady zgryzu – przetrwałe, nawykowe ssanie smoczka, podobnie jak ssanie kciuka, jest jednym z czynników odpowiedzialnych za wady zgryzu,
  • powoduje wady wymowy – długotrwałe ssanie smoczka i karmienie butelką (ponad rok od narodzin) powoduje wymowę międzyzębową, tj. czubek języka wsuwa się między zęby w czasie wymowy niektórych głosek. Należy pamiętać przy tym, że w języku polskim żadna głoska nie jest w ten sposób realizowana i nie jest to też stan typowy w rozwoju mowy! Częste stosowanie smoczka i zasypianie z nim jest przyczyną seplenienia międzyzębowego i bocznego. Bardzo niekorzystne jest używanie smoczka w czasie ząbkowania ze względu na rozpoczynający się proces pionizacji języka. W chwili, gdy kształtuje się dojrzały typ połykania, a dziecko korzysta jeszcze ze smoczka, język  nie ma możliwości pokonania przeszkody w jamie ustnej i prawidłowej pracy,
  • opóźnia rozwój mowy – przeciągające się korzystanie ze smoczka pozbawia dziecko możliwości naturalnego napinania mięśni języka i ćwiczenia unoszenia czubka języka do góry, a to w konsekwencji prowadzi do opóźnienia rozwoju mowy, dziecko mówi mniej, ma uboższy słownik i niechętnie komunikuje się z otoczeniem,
  • zakłóca ssanie piersi – podczas jedzenia niemowlę karmione w sposób naturalny, chwyta brodawkę głęboko i masuje ją językiem, natomiast smoczek chwyta płycej, a język podczas tej czynności nie pracuje i jest cofnięty do wnętrza jamy ustnej,
  • prowadzi do zapalenia uszu – ssanie pustego smoczka jest istotnym czynnikiem ryzyka zachorowania na ostre zapalenie ucha środkowego u dzieci do 18. miesiąca życia; istnieje podejrzenie, że ssanie smoczka zmienia niekorzystnie ciśnienie między uchem środkowym a górnymi drogami oddechowymi,
  • powoduje infekcje górnych dróg oddechowych – w czasie ssania smoczka dochodzi do zmiany napięcia mięśnia okrężnego warg, dziecko nie domyka ust i oddycha przez usta, co sprzyja częstym infekcjom górnych dróg oddechowych; na tej samej zasadzie dziecko nabywa infekcji w czasie karmienia butelką,
  • prowadzi do uzależnienia – nawyk łatwo zastępuje rzeczywistą potrzebę ssania; smoczek może uzależnić, gdy jest używany przez większość dnia i nocy, także, gdy ssie go zbyt długo, czyli po pierwszym roku życia,
  • zagłusza prawdziwe potrzeby dziecka – rodzic podając smoczek nie zastanawia się, co w rzeczywistości jego dziecko chce mu zakomunikować sowim płaczem,
  • jest siedliskiem bakterii.

Smoczek a rozwój mowy

Niewłaściwe stosowanie smoczka może zakłócać pracę narządów mowy biorących udział w ssaniu i mówieniu, czego efektem są wady wymowy. Poza tym, częste stosowanie smoczka – uspokajacza może powodować opóźnienie rozwoju mowy i niechęć do komunikowania się z otoczeniem.

Najlepszym treningiem mięśni języka, warg, podniebienia miękkiego i żuchwy jest ssanie. Istnieje związek pomiędzy przyjmowaniem pokarmów a umiejętnościami językowymi. Zbyt długie stosowanie smoczka lub karmienie z butelki przez smoczek wyłącza z pracy czubek języka i wargi, co z kolei może zaburzać wymowę głosek t, d, n, s, z, c, dz, l, sz, ż, cz, dż, r. Wiotki mięsień warg nie sprzyja również prawidłowej wymowie głosek p, b, m, f, w.

Ssanie ściśle wiąże się z połykaniem. Podawanie dziecku smoczka w okresie przekształcania się jednego typu połykania w drugi (następuje to ok. 18. miesiąca życia), zaburza pracę języka i prowadzi w dość prosty sposób do wymowy z językiem wsuniętym między zęby. Proces kształtowania się połykania dojrzałego kończy się w momencie wyrznięcia się zębów mlecznych, tj. ok. 3. roku życia. Od tego momentu język nie powinien wychodzić poza usta w czasie mówienia.

Kiedy należy rozstać się ze smoczkiem?

Rekomendacje są różne, m.in. 5. – 6. miesiąc życia – z uwagi na osłabienie odruchu ssania i dynamiczny rozwój dziecka; 8. – 9. miesiąc życia – ze względu na dalszy dynamiczny rozwój psychoruchowy i coraz pełniejsze uzębienie; 12. miesiąc życia – z powodu wygasania odruchu ssania i wejścia w okres intensywnego rozwoju mowy.

Po 1. roku życia odruch ssania powinien już wygasać i nie należy też go podtrzymywać przez podawanie smoczka – uspokajacza, smoczka butelkowego ani karmienie piersią. Wygaśnięciu odruchu ssania może sprzyjać podawanie pokarmów wymagających gryzienia i żucia. Korzystanie ze smoczka czy butelki ze smoczkiem powinno zakończyć się przed okresem intensywnego rozwoju mowy, czyli do momentu ukończenia przez dziecko 1. roku życia.

Na podstawie:

Dyer L., Mowa dziecka. Zrozum i rozwiń mowę dziecka, Wydawnictwo K. E. LIBER, Warszawa 2006

Melon A. (red.), Co mogę zrobić, aby moje dziecko pięknie mówiło, Dr Josef Raabe Spółka Wydawnicza Sp. z o. o., Warszawa 2012

Melon A. (red.), Gdy dziecko nie mówi, Dr Josef Raabe Spółka Wydawnicza Sp. z o. o., Warszawa 2014